Eiwitefficiëntie verbeteren, maar hoe dan?

Tijdens bedrijfsbezoeken en studiegroepen komt het thema mestafzet regelmatig ter sprake. Door de huidige melkprijs en de ontwikkelingen in de kostprijs vormt mestafzet voor veel veehouders een forse uitdaging. Een belangrijk handelingsperspectief om hierop te sturen is het verbeteren van de eiwitefficiëntie en daarmee het behalen van een groter BEX-voordeel.

Het nieuwsartikel van 10 februari laat zien welke winst hiermee te behalen is en dat het effect op de mestkwaliteit beperkt blijft. Maar wanneer we in het rantsoen met eiwitefficiëntie aan de slag gaan, waar moeten we dan rekening mee houden?

Om negatieve effecten op melkproductie en melksamenstelling te voorkomen, is bij iedere stap waarin het eiwitgehalte wordt verlaagd meer kennis nodig over de kwaliteit van het eiwit en de benutting ervan door de koe. Bij rantsoenen met meer dan 175 gram ruw eiwit per kilogram droge stof maakt de kwaliteit van het eiwit relatief weinig uit. Zolang het ruw eiwit afkomstig is uit verschillende voedermiddelen, zijn doorgaans geen tekorten te verwachten aan fermenteerbaar eiwit in de pens of aan darmverteerbare aminozuren in de stofwisseling. Het melkureumgehalte is bij dergelijke rantsoenen vaak hoog, boven de 25 mg/dl, terwijl de verwachte stikstofbenutting laag is en meestal onder de 30% blijft.

Bij rantsoenen tot ongeveer 160 gram ruw eiwit per kilogram droge stof wordt de kwaliteit van het eiwit belangrijker. Het rantsoen moet dan nauwkeuriger worden geoptimaliseerd op basis van DVE en OEB. Hiermee kan het melkureumgehalte worden verlaagd tot onder de 20 mg/dl, kan de stikstofbenutting oplopen tot ongeveer 35% en kan de ammoniakemissie met circa 10% afnemen ten opzichte van een rantsoen met meer dan 175 gram ruw eiwit per kilogram droge stof.

Voor het ruw-eiwitgehalte in het rantsoen geldt dus: niet het maximale, maar het optimale niveau is gewenst. Een lage verhouding tussen ruw eiwit en energie, uitgedrukt als RE/kVEM, verbetert de benutting van het eiwit en zorgt voor minder stikstofverliezen. Door deze hogere efficiëntie ontstaat in veel gevallen een BEX-voordeel.

Hoe eenvoudig een rantsoen met een laag ruw-eiwitgehalte kan worden samengesteld, hangt vooral af van de verhouding tussen gras en mais. Daarnaast spelen het ruw-eiwitgehalte van het krachtvoer en de gebruikte bijproducten een belangrijke rol.

In veel rantsoenen worden eiwitrijke grondstoffen, zoals sojaschroot en raapzaadschroot, bijgevoerd om de DVE-behoefte van de koe te dekken. Bij een goed functionerend rantsoen met meer dan 160 gram ruw eiwit per kilogram droge stof kan het vervangen van een deel van deze eiwitrijke grondstoffen door eiwitarme grondstoffen een manier zijn om het totale ruw-eiwitgehalte te verlagen.

Bij het samenstellen van een rantsoen met een laag ruw-eiwitgehalte zijn de volgende denkstappen belangrijk.

Stap 1: zorg eerst dat de energievoorziening op orde is

Om de stikstofefficiëntie te verbeteren, moet eerst het energiegehalte van het rantsoen op orde zijn. Eiwit kan in het rantsoen gedeeltelijk worden vervangen door zetmeel, vezels, suiker of vet als energiebron. De keuze voor een bepaalde energiebron heeft invloed op de penswerking, melkproductie en melkgehalten.

  • Tarwe en gerst bevatten snel fermenteerbaar zetmeel. De hoeveelheid ervan die kan worden gevoerd, is beperkt, omdat een te snelle fermentatie het risico op pensverzuring vergroot. Tarwe en gerst kunnen de melkproductie en het melkeiwit ondersteunen, maar kunnen tegelijkertijd het melkvetgehalte verlagen.
  • Maiszetmeelproducten bevatten langzamer fermenteerbaar zetmeel en zijn daardoor relatief veilig voor de pens. Bij een te hoge opname bestaat echter het risico dat een deel van het zetmeel in de dikke darm fermenteert. De melkproductie en het melkeiwit blijven bij het voeren van maismeel meestal gelijk of nemen licht toe.
  • Bietenpulp en sojahullen zijn vezelrijk en veilig voor zowel de pens als de dikke darm. Deze producten bevatten echter minder energie dan zetmeelrijke grondstoffen. Het melkvetgehalte neemt vaak toe, terwijl de melkproductie en het melkeiwit onder druk kunnen komen te staan.
  • Voederbieten en eiwitarme siropen leveren vooral suiker en kunnen het melkvetgehalte ondersteunen. Bij hoge hoeveelheden kan de pensfermentatie echter te snel verlopen.
  • Pensbestendige vetten leveren veel energie en verhogen doorgaans de melkproductie en het melkvetgehalte. Een mogelijk nadeel is dat het melkeiwitgehalte kan dalen. Daarnaast is dit een factor van aanzienlijke invloed op het voersaldo.

Stap 2: stem eiwit en energie in de pens op elkaar af

Bij het verlagen van het ruw-eiwitgehalte is de synchronisatie van eiwit en koolhydraten in de pens van groot belang. Dit betekent dat OEB, oftewel het beschikbare penseiwit, en energie op hetzelfde moment beschikbaar moeten zijn voor de pensmicroben. Wanneer deze synchronisatie goed is, kunnen de stikstofverliezen worden beperkt.

Een daling van de melkproductie en voeropname als gevolg van een lager ruw-eiwitgehalte moet worden voorkomen. Naarmate scherper op ruw eiwit wordt gevoerd, komt daarom meer nadruk te liggen op een goede DVE-dekking. Een DVE-tekort wordt vaak als eerste zichtbaar bij oudmelkte koeien, omdat zij per kilogram melk relatief veel melkeiwit produceren. Gemiddeld is aan het begin van de lactatie ongeveer 95 gram DVE per kilogram droge stof nodig. Aan het einde van de lactatie moet minimaal ongeveer 85 gram DVE beschikbaar zijn.

Bij een scherp ruw-eiwitrantsoen is ook het aandeel DVE uit gras van belang. Droger inkuilen kan bijvoorbeeld bijdragen aan een hoger DVE-gehalte. Daarnaast kan worden gekozen voor bestendige eiwitgrondstoffen. Hiermee kan met een beperkte hoeveelheid aanvullend eiwit relatief veel DVE aan het rantsoen worden toegevoegd.

Stap 3: houd rekening met limiterende aminozuren

Eiwit is opgebouwd uit verschillende aminozuren. Zowel de hoeveelheid als de samenstelling van deze aminozuren heeft invloed op de melkproductie en het melkeiwitgehalte. Essentiële aminozuren kan een koe niet zelf aanmaken. Deze moeten afkomstig zijn uit het rantsoen of uit microbieel eiwit dat in de pens wordt gevormd. Bij een zeer scherpe eiwitstrategie moet daarom ook aandacht worden besteed aan de aminozuursamenstelling van het rantsoen.

Methionine en lysine zijn vaak de eerste limiterende aminozuren. In snijmaisrijke rantsoenen ontstaat bijvoorbeeld eerder een tekort aan methionine. De aminozuursamenstelling van microbieel eiwit is vrij constant. Bij bestendige eiwitbronnen verschilt deze samenstelling per grondstof.

Kortom

De sleutel tot het verbeteren van de eiwitefficiëntie ligt bij een goed afgestemd energieaanbod. Vervolgens moet voldoende eiwit van de juiste kwaliteit beschikbaar zijn om verlies van melkproductie en melkeiwit te voorkomen. Ligt de lat hoger en is het doel om het ruw-eiwitgehalte nog verder te verlagen? Vergeet dan niet om ook aandacht te besteden aan de limiterende aminozuren.

Wilt u weten welke mogelijkheden er binnen uw bedrijf zijn om de eiwitefficiëntie te verbeteren? Neem dan contact op met onze adviseur Peter van Ballegooyen.

Kuil

Meer weten?

Bel PPP-Agro Advies

Bel naar een adviseur bij u in de buurt:

Mail PPP-Agro Advies
Nieuwsbrief ontvangen?

Aanmelden nieuwsbrief

* verplicht veld






Meer nieuws

Maak hier een keuze tussen alle nieuwsberichten op basis van thema
  • Maak hier een keuze tussen alle nieuwsberichten op basis van thema
  • Advies
  • Bedrijfsadvies
  • Coaching
  • Financieel advies
  • Geen categorie
  • Innovatie
  • Kennis
  • Nieuws
  • Praktijkbegeleiding
  • Procesbegeleiding
procesbegeleiding

Van onzekerheid naar grip: het belang van goed financieel advies

Koeien uit de wei

Subsidie voor extensivering melkveehouderij (Sem)

Dickjan grond

Dick Jan Koster behaalt het certificaat AgroForestry